Datganiadau taleithiol i’r wasg

Cofiant i gyn Archesgob

Mae cofiant newydd i gyn-Archesgob Cymru wedi cael ei gyhoeddi.

Bu’r Archesgob Gwilym Owen Williams – oedd yn cael ei adnabod fel “G.O.” – yn arwain yr Eglwys yng Nghymru am 11 mlynedd ac roedd hefyd yn un o’r esgobion a fu’n gwasanaethu hiraf. Fe’i etholwyd yn Esgob Bangor yn 1957 a pharhaodd yn y swydd honno ar ôl cael ei ethol yn Archesgob yn 1971. Fe ymddeolodd yn 1982.  Yn y bywyd cenedlaethol, roedd yr Archesgob yn enwog fel rhan o’r ddirprwyaeth a helpodd i ddarbwyllo llywodraeth gyntaf Margaret Thatcher i sefydlu S4C.

Ysgrifennwyd ei gofiant gan yr hanesydd eglwysig, y Canon William Price, sydd hefyd yn Gynghorydd Taleithiol ar Archifau i’r Eglwys yng Nghymru. Gyda’r teitl Archbishop Gwilym Williams – ‘G.O.’ – His Life and Opinions, mae’r llyfr yn dilyn bywyd G.O. o’i enedigaeth yn East Finchley a hefyd yn archwilio materion oedd yn bwysig iddo, fel dwyieithrwydd ac eciwmeniaeth, a’i arwyddocâd i Gymru.

Ysgrifennwyd y rhagair gan Dr Barry Morgan, sydd newydd ymddeol fel Archesgob Cymru.

“Roedd G.O., fel yr oedd bron bawb yn ei adnabod, yn ddyn o allu deallusol eithriadol a gweledigaeth eang, oedd yn aml ar y blaen i’r esgobaeth ac i’r Eglwys yng Nghymru,” meddai’r Canon Price. “Ceisiai bob amser fod yn gyfamodwr, yn enwedig yn ei ymdrechion eciwmenaidd a hefyd mewn cymdeithas ddwyieithog, ac mae wedi cael ei gydnabod yn briodol fel arweinydd Cristnogol Cymreig mwyaf blaenllaw ei gyfnod.”

Canon William Price

 

Mae’n gofiant y dechreuodd Canon Price arno fwy na 25 mlynedd yn ol pan oedd yn darlithio ym Mhrifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan, meddai.

“Gofynnwyd i mi gan yr Archesgob George Noakes i ysgrifennu cofiant i’r Archesgob G. O. Williams, felly euthum i Gricieth a chasglu papurau G.O. Fe gymerodd amser hir i mi roi trefn ar flychau a blychau ohonyn nhw, ac wedyn fe ysgrifennais yr hyn oedd tua 80 y cant o’r gwaith terfynol. Ar ol i mi adael Llambed a mynd i’r weinidogaeth blwyfol fodd bynnag, yn gyntaf yng Nghymru ac yna yn Lloegr, dechreuais ymroi i brosiectau ysgrifennu eraill a gadewais fy ngwaith ar G.O. heb  ei orffen. Ond y llynedd fe benderfynais ei fod yn haeddu cael ei gofio ac mae ffolineb oedd cefnu ar deipysgrif oedd bron yn gyflawn. Felly fe orffennais y llyfr a threfnu i’w gyhoeddi.”

“Rwy’n ddiolchgar i’r cyn-Archesgob Dr Barry Morgan am ysgrifennu’r rhagair i[‘r llyfr, a hefyd i Ymddiriedolaethau Isla Johnston am grant tuag at y cyhoeddi.”

Gellir cael copïau (£10) Siop y Gadeirlan ym Mangor, Siop Lyfrau Churches Together, Windsor Place, Caerdydd,  neu gan yr awdur (trwy’r post £13), 57 Kynaston Drive, Wem, Amwythig SY4 5DE